Nefsi müdafaa durumunda birini öldürmenin hükmü nedir?
Süleymaniye Vakfı > Cezalar > Yazılı Fetvalar Tarih: 19 Eylül 2013  
Soru: Nefsi müdafaa durumunda birini öldürmenin hükmü nedir?
Cevap: 

Kur’an-ı Kerim’de, “hukuka uygun bir sebep olmadıkça” kasten adam öldürmek kesin bir dille yasaklanmıştır. Bir ayette şöyle buyurulmuştur:

“Allah’ın dokunulmaz kıldığı kimseyi öldürmeyin, hukuka uygunsa başka…” (İsrâ, 17/33. Konu ilgili diğer ayetler için bkz. Âl-i İmran, 3/21, 112, 181; Nisâ, 4/155, En’âm, 6/151)

Kur’an’ın bütünlüğü içerisinde konuya bakıldığında bir kişiyi öldürme konusunda hukuka uygunluk, ancak haksız yere adam öldürme suçunu işleyen kişinin işlediği suçun cezası olarak öldürülmesi ya da ölümle karşı karşıya kalma ve nefsi müdafaa durumunda mümkün olabilmektedir.

Nefsi müdafaa konusu, Kur’an’da iki örnek üzerinden genel prensiplerle uyumlu bir şekilde ele alınır. Bunlar şöyledir:

1- “Mescid-i Haram yanında, onlar sizinle savaşmadıkça siz de onlarla savaşmayın. Sizinle savaşırlarsa (siz de onlarla savaşın) onları öldürün.” (Bakara, 2/191)

2- “Haram ay, haram aya karşılıktır. Dokunulmazlıklar karşılıklıdır. O halde kim size saldırırsa siz de ona, size yaptığı saldırıya denk bir saldırı yapın.” (Bakara, 2/194)

Yukarıdaki ayetlerde Mescid-i Haram ve haram aylarda savaş yasağı konusundaki dokunulmazlık kuralının çiğnenmesi durumunda, meşru müdafaanın bir hak olarak ortaya çıkacağından söz edilmektedir. Bir başkasının yaşam hakkına yönelik saldırıda bulunmadığı sürece her iki durumda da kişinin dokunulmazlığı vardır. Ancak normal koşullarda hukuka aykırı olmakla birlikte, saldırı durumunda kişinin saldırıya misliyle mukabele etme ve kendisini koruma hakkı ortaya çıkmaktadır. Bu hakkı kullanmak için nefsi müdafaanın, söz konusu haksız fille orantılı olması gerektiği gibi, ölüm tehdidinin fiilen devam ediyor olması da şarttır. İlgili ayetin hemen sonrasındaki “Vazgeçerlerse artık husumet ancak zalimlere karşıdır” (Bakara, 2/193) şeklindeki ifadeler meşru müdafaanın sınırlarını çizmektedir.

Hz. Peygamber (a.s.)’ın “Kim, canı uğrunda ölürse şehittir” (Tirmizî, “Diyât”, 22) şeklindeki ifadelerinin de ayetlerde söz konusu edilen nefsi müdafaa hakkının kullanılması kapsamında olduğu anlaşılmaktadır.

Konuyu bir örnek üzerinden ifade etmek gerekirse: Silahla ateş etmek üzere olan kişiye karşı erken davranıp, ateş ederek onu öldürmek meşru müdafaa sınırları içerisinde olmakla birlikte, kesici bir aletle öldürmek kastıyla saldıran kişinin tehdidi, bir el ateş edildiğinde uzaklaştırılmışsa, ikinci el ateş etmek meşru müdafaa sınırlarını aşmak anlamına gelecektir. Zira kişinin kendi isteğiyle olmasa da ölüm tehdidi artık ortadan kalkmıştır. Bu durumda meşru müdafaa bahanesi ile o kişiyi öldürmek asla caiz değildir.

HAZIRLAYAN: Suat ERDOĞAN

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Kategorideki Diğer Fetvalar:
Sıra     Fetvaya ait soru Tarih    Okunma    
1 Kur'an ve sahih sünnete göre tecavüz eden kimseye nasıl bir ceza uygulanır? Yani zorla birisinin ırzına veya namusuna geçen kimseye İslam hukukunda hangi ceza uygulanır? 2015.03.06 90115
2 İçki içmenin Kur'an ve Sünnette sabit bir cezası var mı? Bazı kaynaklarda içki içme cezası olarak Peygamber Efendimizin ve Hz. Ömer'in 40 sopa veya 40 kırbaç cezasını uyguladığını okudum. Bunlar doğru mudur? 2009.08.19 21988
3 Kur'an'daki hadd cezalarını‎n tarihselliği savunulabilir mi? 2009.08.19 9716
4 Dinimize göre, dinden dönenler yani mürted olanlar öldürülmeli midir? 2009.08.17 21358
5 Bir kitabınızda okuduğum kadarı ile “dinden dönenin boynunun vurulması hususunda mezhepler ittifak etmişlerdir ve bu şaşırtıcıdır” diyorsunuz. Ama bununla ilgili olarak kütüb-ü sitte’de araştırdığıma göre en azından aşağıdaki duruma göre dinden dönenin boynunun vurulabileceğini ve mezheplerin bu konuda isabetli davrandığını görmekteyim. Zira hadisler bir nevi Kur’an ayetlerinin açıklaması gibidir. O halde mezheplerin bu hadislere dayanarak doğru hüküm verdiklerini söyleyebiliriz. Bu konuda bir fikriniz var mı, bir açıklama yapabilir misiniz? İlgili hadislerden biri şöyledir: Zeyd İbn Eslem (ra) anlatıyor: "Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdular ki: "Dinini değiştirenin boynunu vurun." İmam Mâlik, bu hadisi Muvatta'da Akdiye 15, (2, 736) kaydeder ve hadis hakkında şu açıklamayı sunar: "Bu hadisin mânası şudur: "Her kim İslâm'dan çıkarak zındıklık ve benzeri bir dine girecek olursa, kendisine galebe çalındığı takdirde öldürülür. Öyle birine tevbe teklif edilmez. Zîra gerçekten tevbe edip etmediği bilinemez. Çünkü bunlar (galebeden önce) küfürlerini gizleyip, Müslüman olduklarını ilan ediyorlardı. Ben, böylelerinin küfrü, delille sübut bulduğu takdirde tevbe etmeye çağırılmalarını uygun bulmam, (tevbe etse de kabul edilmemeli)." 2009.08.17 7034
6 Peygamberimiz, hiç hırsızlık yapanların ellerini kesmiş veya kesilmesini emretmiş midir? 2011.12.12 16332
7 Allah, anne-babanın hataları yüzünden evlatlara ceza verir mi? Ebeveyninin hatalarını engellemek mümkün değil ise evlat ne yapmalı? 2011.12.14 8102
8 Recm konusunda bazı ayetlerdeki “el-azab” kelimesini “100 değnek cezası” olarak yorumlamışsınız. Acaba “el-azab” kelimesinden kastedilen, ahiret azabı olamaz mı? “Peygamber eşleri zina yaptığı zaman azabı iki katına çıkar.” ayetini “200 değnek” olarak yorumluyorsunuz. Peki, ayetten “Peygamber eşleri ahirette iki kat azab görür.” anlamı çıkmaz mı? Kelimenin anlamından nasıl bu kadar emin olabiliyorsunuz? 2012.01.03 13511
9 Nur suresi 2. ayetinde “zina eden erkek ve kadınlara 100 değnek vurulması” emrediliyor. Bu imgesel yani sembolik bir anlatım mıdır? Zina eden insanların cezasının Allah tarafından ahirette verilmesi daha doğru olmaz mıydı? 2012.11.27 31479
10 Mâide suresi 38. ayette hırsızlık için belirlenen el kesme cezasının Kur’an’dan önce indirilmiş ilahi kitaplarda bulunmadığı söyleniyor. Bu ayette hırsızlık için öngörülen ceza eğer geçmiş ümmetlerde olandan farklı ise bu takdirde Kur’an önceki kitapları “misli” ile değil “hayırlısı” ile nesh etmiştir diyebiliriz. Ancak önceki ümmetlerde buna dair bir ceza bulunmuyorsa bunu söylememiz bir çelişki oluşturmaz mı? 2013.01.04 8483
11 Dinimizde nitelikli hırsızlığın ve adam öldürmenin cezası bellidir. Peki, bir kişi diğer bir kişiyi hırsızlığa teşvik etse bunun cezası ne olur? Teşvik eden kişi de el kesme cezası alır mı? 2013.02.01 5180
12 İşlenen suçlarla ilgili İslam’ın getirmiş olduğu had cezalarını Türkiye gibi İslami esasların hâkim olmadığı ülkelerde işleyen bir kimse, cezasını çekmek istiyorsa ne yapmalı? Hırsızlık, zina, zina iftirası gibi suçları işleyip de cezasını bu dünyada çekmek isteyenler ne yapabilir? 2011.01.18 28223
13 İnternetten illegal yollarla film, müzik, kitap ve benzeri dokümanlar indirmek, yapımcıların haklarını ihlal ettiğinden dolayı “bilişim suçu” sayılıyor. Bunun hırsızlıkla denk olduğunu söyleniyor. Mantıken de baktığımızda işlenen eylem, bir çeşit hırsızlık. Peki, İslam’a göre bu suçu işlemenin hükmü, hırsızlıkla aynı mıdır? Ben de çeşitli zamanlarda bu yöntemlerle film, müzik filan indirmiştim. Bu durumda hırsızlık yapmış oluyorum! Dinen elimin kesilmesi mi gerekiyor? Genellersek eğer, bu suçların karşılığı Kur’an’da belirtilen hırsızlığın cezası mıdır? 2013.02.26 8018
14 Nefsi müdafaa durumunda birini öldürmenin hükmü nedir? 2013.09.19 8411
15 Nisâ suresinin 92. ayetinde yanlışlıkla adam öldüren kimselerin bir köle azat etmesi gerektiği bildirilmiş. Köle azat etme seçeneği günümüzde nasıl uygulanabilir? 2013.10.02 6533
16 Doğru Bildiğimiz Yanlışlar kitabınızın 294. sayfasında “Kur’an-ı Kerim’de 100 değnekten başka ceza yoktur” deniyor. Hâlbuki Kur’an-ı Kerim’de el kesme cezası da var. Bunu nasıl anlamak lazım? 2010.06.10 20979
17 Mâide suresinin 38. ayeti, hırsızların ellerinin kesilmesi gerektiğini söylüyor. Yusuf suresinin 31. ayetinde de aynı kelime ile Yusuf'u gören kadınların ellerini kestikleri ifade ediliyor. Bu kadınların ellerini keserek kopartmadıkları aşikârdır. Kullanılan fiilin aynı olması ve dahası bu ayetlerin sure ve ayet numaraları toplamının da aynı olmasından [Maide 5:38 (5 + 38) = Yusuf 12:31 (12 + 31) = 43] kaynaklanan ayetler arası bağlantıdan yola çıkarak hırsıza verilecek cezanın “el üzerinde bir işaret bırakacak şekilde bir kesme” anlamına geldiği sonucuna ulaşabilir miyiz? 2013.10.25 9055
18 İslam Hukukuna göre borcunu ödeyememenin cezası hapis midir? 2010.05.11 8107
19 Nefsi müdafaa sonucu adam öldüren bir kimse, maktulün yakınlarına kan parası (diyet) ödemeli mi? 2014.02.26 7206
20 Subliminal mesaj veyahut başka yollar ile yapılan zihin kontrolü karşısında mağdur olan şahsın uyguladığı fiilin hükmü nedir? 2016.07.13 2173
21 Kamuoyunda son günlerde çocukları hunharca katleden canilerin cezasının ne olması gerektiği tartışılıyor. Bir grup, katillerin öldürülmesi gerektiğini yani idam cezasını savunurken diğer bir grup katili öldürmenin de canilik olduğunu, onları ağırlaştırılmış müebbet hapse mahkûm etmek gerektiğini savunuyor. Peki, Kur’an’da bu meselenin çözümü nedir? Kasten adam öldürenleri öldürmek mi gerekiyor? 2011.03.30 5522
22 Hataen adam öldüren kişi diyeti nasıl ve ne kadar ödemeli? 2010.04.02 9936
23 Diğer Müslümanları aşağılayan ya da kötü sözler söyleyen bir Müslümanın cezası nedir? 2011.09.16 4202