Son zamanlarda sıkça bahsedilen “istikrâi okuma” ne demektir?
Süleymaniye Vakfı > Muhtelif > Yazılı Fetvalar Tarih: 13 Şubat 2010  
Soru: Son zamanlarda adından sıkça bahsedilen “istikrâi okuma” ne demektir?
Cevap: 

“Sözlükte “bir şeyin durumunu ve özel­liklerini öğrenmek için araştırma yapma, çaba harcama” anlamına gelen istikra mantıkta “tikelden (cüz’î) tümele (külli), özelden genele, tek tek olguların bilgisin­den bu olguların dayandığı kanunların bilgisine götüren zihinsel işlem” için kul­lanılan bir terimdir.

Meselâ bakır, demir, al­tın ve gümüşten her birinin ısı etkisiyle genleştiğini ve bunların hepsinin maden olduğunu bildikten sonra, “Bütün ma­denler ısıtılınca genleşir” hükmüne var­mak; aynı şekilde gramerde kelime kav­ramının isim, fiil ve edatlardan oluştuğu­nu, isim, fiil ve edatın da anlamlı sözcük­ler olduğunu bildikten sonra bütün keli­melerin anlamlı sözcükler olduğu hükmü­ne varmak birer istikradır.” (Abdülkuddüs Bingöl,  “İstikrâ”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, c:23, s: 358.)

İstikrâî okuma da metinden hareketle metinde söylenmeyen şeyleri düşünmek, onları zihinde canlandırmak ve muhakeme yapıp bir neticeye varabilmektir. Yani parçadan bütüne doğru hareket edip bir sonuca varmak demektir.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Kategorideki Diğer Fetvalar:
Sıra     Fetvaya ait soru Tarih    Okunma    
1 Denizde bulunan şeyler günah mıdır? Ben denizin dibinde bir yüzük buldum. Sahibini bulamadım. Denizden bulunan helaldir diye fetva verenler oldu. Ama içime sinmiyor. Muhtaç birine mi vermeliyim? Yoksa ne yapmalıyım? 2009.10.05 20173
2 Aynı koşullarda dünyaya gözlerini açmayan iki insan nasıl olur da aynı şartlarda sınav olur anlayamıyorum. Mesela annesi fuhuşla uğraşan, sıcak bir yuva bulma şansı olmayan bir bebekle, hayata dair her şeyi hazırlanmış, sevgi ortamında dünyaya gözlerini açan bir yavrucağın hayat sınavı aynı değilken yani fırsat eşitliği yokken nasıl olur da cennet cehennem bunlar için aynı nimetleri ve cezaları sunar? Neden birçok sınav var fakat sınav sonucu aynı? Okulda bile farklı bir sınav grubuna düşsek üzülürüz, diğer gruptaki soruları biliyordum diye. Herkese aynı sınav olsa daha iyi olmaz mıydı? Birazcık olsun kafamdaki sorulara ışık tutarsanız sevinirim. 2009.10.05 25470
3 Ramazan ve Kurban Bayramları aslında kaç gündür? 2009.10.05 19397
4 İsim belirtmeden bir kişi hakkında konuşmak gıybet olur mu? 2009.10.05 17112
5 Dünya ahiretin tarlasıdır deniyor. Bunu nasıl izah ediyorsunuz? 2009.08.20 16494
6 Hocam, "öksüzün, yetimin malı yenmez, ta ki onlar kendi paralarını kazanana kadar" diye duydum. Ve benim de çok yakın bir arkadaşım hem öksüz hem de yetim ve o da benim gibi bir öğrenci. Beraber gezdiğimizde vs. bir şeyler ısmarlamak istiyor veya bir şey yediğinde ikram ediyor. Hatta bana borç para bile verdi bugün ben her ne kadar istemesem de. Çalışmıyor ama parasal olarak çok problemi yok aileden ve burslardan aldığı para yetiyor ona. Yani kısacası hocam, ben onun malını, ikramını alabilir miyim? 2009.08.20 12824
7 Bir kaç yerde fetvalarınızda kimse gücünün yetmediğinden sorumlu değildir demişsiniz. Buna istinaden Allah kimseye kaldıramayacağı yük yüklemez deniliyor. Bu iki kavram neyi ifade ediyor? 2009.08.20 9197
8 Biz Âdem'in çocuklarının birbiri ile evlenmesi sonucu mu çoğaldık? Bizi bu konuda bilgilendirirseniz memnun oluruz. 2009.08.20 31931
9 Bizim bu dünyada amacımız cenneti mi kazanmak, yoksa Allah’ın rızasını mı kazanmak? Kısacası amacımız cennet mi olmalı? Ya da şöyle sorayım: Bizler Allah'tan kortuğumuz için mi, onu sevdiğimiz için mi, yoksa kabir azabı çekmekten korktuğumuz için mi ibadet etmeliyiz? 2009.08.20 13493
10 Enes radıyallahu anh ne zaman ölmüştür? Bazı sohbetlerde yani benim dinlediğim ve okuduğum sohbetlerde Peygamberimiz sallallahu aleyhi ve sellemden 80 sene sonra öldüğü, bazı sohbetlerde ise Uhud savaşında öldüğü söyleniyor. Acaba ne zaman ölmüştür Enes radıyallahu anh? 2009.08.20 4140
11 Askerde yemeğe girerken dua ediyoruz ve bize “Allah’ımıza hamdolsun” yerine “Tanrımıza hamdolsun” diye dua ettiriyorlar. Bu, Allah’a eş koşmak mı oluyor? Duanın tamamı şöyle: Tanrımıza hamdolsun, milletimiz var olsun. 2009.08.20 13732
12 Allah'tan başka tanrı yoktur, demek doğru mudur? Allah için tanrı kelimesi kullanılır mı? Sizin sitenizde de birkaç yerde bu ifadeye rastlıyoruz. Neden bu kelimeyi kullanıyorsunuz? 2009.08.20 11153
13 Bir bayanın kadın doğumcu bayan doktor varken erkek doktoru tercih etmesi haram mıdır? 2009.08.20 18920
14 Aynı iş yerinde çalışan ve bir birine İslami bağlarla bağlı bulunan dört arkadaşız. Kendi aramızda ayrıca bir de kan kardeşliği tesis ettik. Kan kardeşliğinin İslami bakımdan hükmü nedir? 2009.08.20 6032
15 Peygamberimizin ilk eşi Hatice validemizin peygamberimizle evlenmeden önce çocuğu var mıydı? 2009.08.20 35910
16 Biz Fransa'da bir dernek açtık ve bu sıralar kadınlar arasında bir eğlence tertip etmeyi planlıyoruz. Filistin'deki kardeşlerimize yardım göndermek için. Eğlencemiz bir kadınlar matinesi... Düzenlemek caiz midir? Bütün kadro kadın... Burada bir kaç bayan protesto ettiler şeytan işi ve cehennemlik bir iş diye. Peki, sizler neler düşünüyorsunuz? Gerçeği var mı bu düşüncenin? 2009.08.20 4601
17 Hz. Ali için "aleyhisselam" kelimesi kullanılıyor. Fakat alışageldiğimiz literatürlerde aleyhisselam peygamberlere deniyor. Acaba farklı mana yükledikten sonra Hz. Ali için aleyhisselam denilir mi? 2009.08.20 12540
18 Evlerin çatısına veya arsalara baz istasyonu kurulmasına izin vererek bundan para kazanmak caiz midir? Sağlığa zararlı olduğu için caiz olmaz diyenler var. 2009.08.20 3838
19 Acaba insan ilişkilerinde dinimiz ceza ve af hakkında ne buyurur? Sürekli affetmek yanlış sonuçlara mı götürür? 2009.08.20 5274
20 18 bin âlem var mıdır? Yoksa bu sadece söylemden ibaret mi? 2009.08.19 15326
21 Hubb-i fillâh buğz-i fillâh ne demektir? 2009.08.19 7652
22 Ali radıyallahu anh kaç evliydi? Bulunduğum yerde onun iki evli olduğundan bahsediliyor. Bir de Hasan ve Hüseyin’den başka çocukları da varmış. Bu hususta bilgi verir misiniz? 2009.12.15 125046
23 İnsanın dini ve kalbi fesada uğrar mı? Bu nasıl gerçekleşir ve nasıl anlaşılır? Kalbin günahlarla kirlenmesi ne demektir? 2010.05.27 7998
24 Sahabilerin arkasından söylediğimiz “radıyallahu anh” cümlesi bid'at midir? 2012.01.24 22776
25 Allah yazılı bir kolyem var. Acaba bu kolye ile tuvalete girebilir mi? 2010.06.05 29373
26 Zorunlu durumlarda haraç vermenin dindeki yeri nedir? Haraç veren de alan gibi günah işlemiş mi olur? 2012.05.18 4534
27 Vücut geliştirmek günah mıdır? 2010.06.25 18041
28 Aişe validemiz, Peygamberimizin vefatından sonra evlenmiş midir? Efendimizden ne kadar sonra vefat etmiştir? 2012.12.20 11627
29 Bir cuma namazında vaiz Uhud harbinde henüz içkiyi yasaklayan ayetlerin inmediğini ve sahabenin zilzurna sarhoş olduğunu, bu nedenle de harbi Müslümanların kaybettiğini ifade etti. Bu sözler beni çok rahatsız etti. Uhud harbinin bu sebepten kaybedildiği doğru mudur? Cuma sonrası babam bu vaizi beklemiş ve hangi kaynağa dayanarak bu sözleri sarf ettiğini sormuş. Hocanın cevabı “Sahih-i Buhari’de yazıyor” olmuş. Bu işin aslı nedir? 2010.07.16 12036
30 Çocuğumun yatağı ayakları kıbleye gelecek şekilde sığıyor. Başka türlü sığdıramıyorum. Mecburen ayakları kıbleye bakıyor. Bu durum caiz midir? Niyetimiz asla umursamamazlık değil, üzülüyorum ama sığdıramıyorum. Lütfen bu konuda bana bilgi verir misiniz? 2013.08.20 41308
31 Cep telefonuma Kur’an-ı Kerim’in hem MP3 hem de yazılı şeklini yükledim. Bu telefonu pantolon cebinde taşımak günah olur mu? 2010.08.23 10982
32 Peygamberimiz miraç gecesinde Allah Teâlâ'yı görmüş müydü? 2009.10.21 10790
33 Süleymaniye Vakfı kendisini nasıl tanımlıyor? Selefi mi, Vehhabi mi, Süleymancı mı? Fetvalarınızda hangi mezhebe başvuruyorsunuz? 2011.02.09 23338
34 Hacamat hakkında bilgi verir misiniz? Peygamber efendimiz bu uygulamayı yapmış mıdır? 2009.10.24 16705
35 Yabancı bir kişinin internetinden ondan izinsiz olarak faydalanıyorum. Tanımadığım için internetinden faydalandığımı söyleyemiyorum. Bu durum caiz midir? 2011.02.21 7669
36 Yaşadığımız bu asırda insanların manevi huzuru çok az, hatta yok bile. Sanırım bunun asıl nedeni İslam'ı ALLAH'IN emrettiği şekilde yaşamadığımızdan olsa gerek. Ama nedense insan olarak sürekli bir şeylerin peşinde koşuyor ve bir takım işleri kendimize meşgale ediyoruz. Sanırım bu yüzden de kendimize, ailemize, topluma zaman ayıramıyoruz. Benim size bu konudaki sorum; çağımızın hastalığı adı ile anılan stres, depresyon ve şizofreni hakkında olacak. İslam dini muhakkak ki her şeyin çözümünü sunmuştur. Bu dertlerin çözümü de yine ondadır. Bu konu hakkında beni bilgilendirirseniz çok memnun olurum. 2009.10.26 13677
37 Hocam neden her doğruyu her yerde söylüyorsunuz? Evet, söyledikleriniz ayetlere dayanıyor ama her şeyi de açık açık söylediğinizde millet ürküyor. Bazı şeyleri en azından şimdi söylemeseniz de zamanı geldiğinde açıklasanız olmaz mı? 2011.02.24 4890
38 Sayın hocam tıraş olurken kullandığımız fırçaların domuz kılından yapıldığı ve domuz kılı da necis olduğu için kullanılmasının caiz olmadığı, yüzümüz pis olduğu için namaza da mani olduğu söyleniyor. Sizin bu konudaki görüşünüz nedir? 2010.01.26 14519
39 Günlük konuşmalarımızda kullandığımız bazı kelimeler var. Mesela “gelir, gider, olur” gibi. Bu tarz, sanki bir şeyin olacağını biliyormuş gibi ifadelerin geçtiği konuşmalar gelecekle ilgili bir şeyi konuşmak gibi midir? Misal: “Bunu yaparsan böyle olur veya oraya gitme gidersen başına şu gelir” gibi… Yoksa başına “Allah’ın izniyle” eklememiz mi gerekir? Bu tarz konuşmaların sakıncası var mıdır? 2011.03.01 4029
40 Müslümanın müslümanı şaka amaçlı korkutması ya da eşek şakası gibi durumları peygamber efendimiz yasaklamış mıdır? Bununla ilgili bir durum var mıdır? 2009.11.21 8969
41 Son zamanlarda adından sıkça bahsedilen “istikrâi okuma” ne demektir? 2010.02.13 4363
42 Hocam “hilye-i şerif” nedir? Tablo ve resim olarak taşınması ve bakılması ile elde edilmesi muhtemel ve mümkün kazançlardan söz ediliyor. Bilgi verebilirseniz seviniriz. 2011.03.08 54674
43 Cennetteki yasak meyveden ilk yiyen Âdem aleyhisselam mi yoksa Havva anamız mıdır? Buradan şuna varmak istiyorum: Erkekler kadınlara karşı çok mu zayıftır? Şöyle deniliyor: Şeytan Âdem’i kandırıp yediremediği meyveyi Havva'ya yedirdi, Havva da Âdem’e yedirdi. 2009.11.14 20913
44 Sağ yanağına vurana, sol yüzünü çevir düsturu İslam’da var mıdır? 2010.02.18 6428
45 Hz. Fatıma kaç yaşında vefat etmiştir? 2011.03.28 33989
46 Selefi/Vahhabi meşrepli Elbani için muhaddis diyorlar. Bu şahıs muhaddis midir? Hadislerin sıhhati hakkındaki beyanatı nazar-ı itibara alınır mı? Ve kendisine “şeyh” deniyor. Bu zat ne şeyhidir? 2010.05.01 6526
47 Şefkat tokadı diye bir şey var mı? Allah sevdiği kullarına hata yapmaları durumunda sıkıntıya sokarak v.b. şekilde uyarıda bulunur mu? 2010.02.19 8039
48 Muhafazakâr kesimin dernek, vakıf, parti vb. toplantılarının sonunda genellikle Asr Suresi okunur. Bunun dini bir gerekliliği var mı, yoksa gelenek haline gelmiş bir şey mi? 2011.03.29 5909
49 Kişi aklından ve içinden geçen kötü şeylerden sorumlu olacak mıdır? Bu tür vesveselerden kurtulmak mümkün müdür? 2010.03.02 48650
50 Bir kişinin kusuru bize anlatıldığında gerçekten öyle miymiş diye araştırma ve tahkik etmemiz gerekir mi? 2011.04.04 4849
51 Haram olup olmadığı konusunda çok emin olamadığım bir miktar param var. Bu parayı yemek içime sinmiyor, bir ihtiyaçlıya vermek istiyorum. Kayınpederimin maddi durumu çok iyi değil, borçları var. Ona vermem uygun olur mu? 2010.04.03 9231
52 Şeytan cennetten kovulduysa Hz. Âdem ve Havva’yı yasak meyveyi yemeleri konusunda nasıl ikna etti? 2011.05.10 11829
53 Günümüz dünyasında televizyonun büyük yeri var. Çoğumuz TV izlemekten alıkoyamıyor kendini, ben de onlardan biriyim. Televizyon izlemenin hükmü nedir? Bazı film ve dizilerde erotik sahneler de oluyor. Bunları izlemek günah mıdır ve derecesi nedir? İzleyen zina mı etmiş oluyor? 2010.02.01 16442
54 Türkçemizde ve günümüzde Müslümanların da özellikle çok kullandıkları “yaratmak” kelimesi var. Hayatın her alanında kullanılmaya başlandı. “Olay yaratmak, eser yaratmak, şiir yaratmak” vb. Bir insan bu kelimeyi hangi manada olursa olsun kullanabilir mi? Veya kullanabilirse hangi manalarda kullanabilir? 2009.12.23 14808
55 Hocam sizi dinliyor ve izliyorum. Özellikle fıkhi yaklaşımlarınız konusunda ilminizden istifade etmişimdir. Ancak istişhad eylemleriyle ilgili yaklaşımlarınızı tasvip etmediğimi belirtmek isterim. Bu konuda hata yaptığınızı düşünüyorum. Özellikle konu Filistin direnişi olunca... Birçok hoca buna fetva vermektedir. Lütfen siz de fetvanızı tekrar gözden geçirir misiniz? 2010.05.10 5504
56 Bayanların aralarında gün yapıp para ya da altın toplamalarında bir sakınca var mı? 2011.09.27 6648
57 Hristiyan dünyasının, dünya ekonomisine katkıları var mıdır? Varsa nasıl olmuştur? Bu konuda araştırma yapmak için başvurulacak kaynaklar var mıdır belirtebilir misiniz? 2009.12.17 2869
58 Dinimize göre chat yapmak caiz midir? 2010.05.20 7810
59 Malum, teknoloji çağındayız. Cep telefonları ve bilgisayarlarda Kur’an-ı Kerim ve hadis-i şerif programları yüklü. Bunlarla tuvalete de giriliyor. Bunun herhangi bir sakıncası var mı? 2012.01.23 9842