Sa’lebe kıssası gerçek mi, yoksa sadece bir hikâye mi?
Süleymaniye Vakfı > Hadis > Yazılı Fetvalar Tarih: 28 Ekim 2009  
Soru: Sa'lebe hadisi diye meşhur olan hadis sahih midir? Hani bir adam Peygamberimize gelip "benim için dua et de malım mülküm olsun" demişti. Peygamberimiz de onun için dua etmiş ve dua kabul olunca Sa'lebe zamanla bir hayli zengin olmuş. Daha sonra Peygamberimiz zekât memurlarını ona gönderince Sa'lebe zekât vermekten kaçınmış. Fakat daha sonra pişman olup zekât vermek istediği halde Peygamberimiz onun zekâtını kabul etmemiş. Peygamberimizin vefatından sonra Sa'lebe, zekâtını Hz. Ebu Bekir'e götürmüş o da kabul etmemiş, onun vefatından sonra Hz. Ömer'e götürmüş o da kabul etmemiş... Hz. Osman zamanında da Sa'lebe ölmüş. Hatasını anladığı halde, pişman olduğu halde bir kişiye böyle muamelede bulunulmuş mu gerçekten? Yoksa anlatılanlar hikâye mi?
Cevap: 

Dr. Kadir Paksoy’un Yeni Ümit Dergisi’nde yayımlanan Sa’lebe Kıssasıyla İlgili Rivayet Üzerine Sened ve Metin Esaslı Tahliller başlıklı makalesinde, bu kıssa ile ilgili olarak özetle şu bilgiler yer almaktadır:
 
“Hadis otoritelerinin raviler hakkında beyan ettikleri ifadelere göre Sa’lebe hadisi, isnâd yönünden son derece zayıf, illetli ve münker bir rivayettir.
 
İbn Hazm, Sa’lebe hadisinin Mu’ân b. Rifâa, Ali b. Yezîd ve Kâsım gibi zaîf raviler kanalıyla nakledilen asılsız ve bâtıl bir rivayet olduğunu; ayrıca nüzul sebebi yönünden de Tevbe 75-77 âyetlerinin münafıklar hakkında genel olduğunu, dolayısıyla bunun Sa’lebe ile bir ilgisinin bulunmadığını kaydeder.
 
İbnu’l-Esîr, Sa’lebe kıssasının sahih olmadığını yahut Bedir’e katılan Sa’lebe hakkında şaibeli olduğunu belirtir.
 
Zehebî, Sa’lebe hadisinin münker olduğuna temas eder.
 
Irâkî ve Heysemî, Taberânî’nin naklettiği Sa’lebe hadisinin Ali b. Yezîd adında metrûk bir ravi sebebiyle zayıf olduğuna dikkat çekmişlerdir.
 
Abdulfettah Ebû Gudde, Sa’lebe hadisinin illetli ve münker bir rivayet olmasına rağmen bilhassa müfessirler tarafından illetine ve nekaretine temas edilmeksizin nakledildiğine dikkat çeker.
 
Âlimlerin de ifade ettikleri bu tenkit ve değerlendirmelere göre Sa’lebe hadisi, son derece zayıf, illetli, münker, hatta asılsız ve bâtıl bir rivayettir. Elbette böyle bir rivayet, muhtevada sunulan hususlarda delil olamaz. Hatta bu kabil rivayetlerin nakledilmesi uygun düşmez.
 
Rivayette Sa’lebe’nin pişman olup zekâtını getirdiği halde, gerek Resulullah tarafından, gerekse halifeleri tarafından kabul edilmediği anlatılmaktadır. Zekâtını getiren kimseyi reddetmek, başta Resulullahın, sonra da Raşit Halifelerin uygulamalarına zıt düşmektedir. Özellikle Resulullah’ın münafıklara karşı izlediği tavır ve stratejiler incelenirse, nifâklarını açıkça yüzlerine vurmadığı, İbn Selûl gibi meşhur münafıkları dahi sabırla idare ettiği görülür.
 
Ayrıca Resulullah’ın ve ilk halifelerin uygulamalarına göre imkân sahiplerinden zekât alınması, gerekirse güce başvurulması söz konusudur. Üstelik bu mevzuda ilk halife Hz. Ebû Bekr’in zekât vermeyenlere karşı kararlı tutumu ve harp ilan etmesi bilinen bir vak’a iken, elbette gönül rızasıyla zekâtını getiren kimselerden reddedilmesi diye bir şey olamaz.
 
Bu itibarla Sa’lebe’nin geri çevrilmesi, ne İslâm ahkâmını tatbik eden Resulullah’ın ne de onun sünnetini takip eden halifelerin uygulamalarıyla bağdaşmaz. Bütün bu veriler, Sa’lebe hadisinin metin/ muhteva açısından çelişkilerle dolu olduğunu göstermektedir.” (Kadir Paksoy, Sa’lebe Kıssasıyla İlgili Rivayet Üzerine Sened ve Metin Esaslı Tahliller“, Yeni Ümit Dergisi, Sayı: 70, 2005.)

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Kategorideki Diğer Fetvalar:
Sıra     Fetvaya ait soru Tarih    Okunma    
1 Zayıf hadislerle amel etmek caiz midir? 2009.10.19 19949
2 Okuduğum bir hadiste peygamberimiz şöyle bir dua yapıyor : "Ya Rabbi! Bilmeyerek şirk koştuysam affına sığınırım. Ya Rabbi! Bilerek şirk koşmaktan yine sana sığınırım." Bu hadisten insanın bilmeyerek de şirk koşabileceği çıkıyor. Bu hadis hakkında bilgi verir misiniz? 2009.10.09 17071
3 Sadaka ömrü uzatır hadisini açıklar mısınız? 2009.10.13 27540
4 Okuduğum bir kitapta şöyle bir hadis yazıyordu. Bezzâr'ın Abdullah İbn Mesud'dan haber verdiğine göre Peygamberimiz şöyle buyurmuştur: "Benim hayatım sizler için hayırlıdır. Öldüğüm zaman ölümüm de sizler için yine hayırlıdır. Amelleriniz bana arz olunur. Hayrı görürsem hamd ederim, şerri görürsem sizler için Allah'tan mağfiret dilerim." Böyle bir hadis var mıdır, varsa sahih midir? 2009.08.13 8612
5 Ben gizli bir hazine idim. Bilinmek, tanınmak istedim ve insanı yarattım. Bu, kutsi bir hadis midir? 2009.08.13 26420
6 "Bir yerde size gaflet isabet ederse, yerinizi değiştirin." (Ramuz, 2-249/7) hadisini açıklar mısınız? 2009.08.13 11311
7 "Hiç bir peygamber yoktur ki yaşamı boyunca çobanlık etmiş olmasın" hadisi sahih midir? Buna göre birer hükümdar olan Davud ve Süleyman peygamberler de çobanlık yapmış mıdır? 2009.08.13 9660
8 İkindi ile akşam arası uyumak sakıncalı mıdır? Bununla ilgili bir hadis olduğu söyleniyor. Bilgi verir misiniz? 2009.08.13 104567
9 Kutsi hadis diye bir şey var mı? Eğer böyle bir şey varsa ayet olması gerekmez mi? 2009.08.13 10496
10 Bir hoca efendi vaazının bir bölümünde peygamber efendimizin cennette Meryem validemiz ile evleneceğinden bahsetti. Delil olarak da bir hadisten bahsetti. Bunun aslı var mıdır? 2009.08.13 16487
11 Hadis ve siyer kitaplarında Peygamberimizin bazı sahabileri cennetle müjdelediği bilgisi yer alıyor. Mesela "Aşere-i Mübeşşere" bunlardan sadece 10 kişiyi ifade eden bir kavram. Bu 10 sahabinin dışında daha birçok sahabinin cennetle müjdelendiğine dair rivayetler var. Bu bilgiler, hadisler sahih midir? Bir insanın daha hayatta iken cennetle müjdelenmesi mümkün müdür? 2009.08.13 15971
12 "Nafaka için harcanan her şey Allah yolunda harcanmış gibidir, bina için harcanan müstesna, bunda hayır yoktur." Böyle bir hadis var mıdır? Varsa bunu nasıl anlamalıyız? 2009.08.13 9026
13 Vaazlarda çokça duyduğumuz bir söz hakkında sormak istiyorum: "Sevdiğini ölçülü sev, bir gün düşmanın olur; sırrını dışarı verir. Buğz ettiğine de ölçülü buğz et, bir gün dostun olur; söylediğinden utanırsın." Bu söz, hadis midir? Hadis ise kaynağını belirtir misiniz? 2009.08.13 27462
14 Kibire kibir sadakadır, sözünü hadis-i şerif olarak öğrendim. Kaynağını bulamadım. Bu söz hadis-i şerif mi? 2009.08.13 16758
15 Atıcılıkla ilgili olarak okuduğum bir hadis dikkatimi çekti. Sahih olup olmadığını öğrenmek istiyorum. Hadis şöyle: "Atıcılığı öğrenip de sonradan terk eden bizden değildir." (Müslim, İmâret, 169; Ebû Dâvûd, Cihâd, 23). Bu hadisi nasıl anlamamız gerekiyor? 2009.08.13 5975
16 "Ümmetimin alimleri İsrailoğullarının peygamberleri gibidir" hadisi sahih midir? 2009.08.13 8374
17 Şu hadis hakkında bilgi verir misiniz? "Bir zaman gelir ki; o zamanın müslümanları, bugün yaptığınız ibadetlerin onda birini yapsa, ahirette azaptan kurtulur." Var mıdır böyle bir hadis? İnsanları tembelliğe sürüklemez mi? 2009.08.13 9545
18 Peygamber Efendimizden sonra melek Cebrail’in 10 sefer daha yeryüzüne ineceği ve her seferinde yeryüzünden bir şey kaldıracağı söyleniyor. Böyle bir hadis var mıdır? 2012.01.12 22999
19 Sıkça duyduğumuz “Âlimler, peygamberlerin varisleridir” hadisi sahih midir? 2013.01.30 23942
20 Sa'lebe hadisi diye meşhur olan hadis sahih midir? Hani bir adam Peygamberimize gelip "benim için dua et de malım mülküm olsun" demişti. Peygamberimiz de onun için dua etmiş ve dua kabul olunca Sa'lebe zamanla bir hayli zengin olmuş. Daha sonra Peygamberimiz zekât memurlarını ona gönderince Sa'lebe zekât vermekten kaçınmış. Fakat daha sonra pişman olup zekât vermek istediği halde Peygamberimiz onun zekâtını kabul etmemiş. Peygamberimizin vefatından sonra Sa'lebe, zekâtını Hz. Ebu Bekir'e götürmüş o da kabul etmemiş, onun vefatından sonra Hz. Ömer'e götürmüş o da kabul etmemiş... Hz. Osman zamanında da Sa'lebe ölmüş. Hatasını anladığı halde, pişman olduğu halde bir kişiye böyle muamelede bulunulmuş mu gerçekten? Yoksa anlatılanlar hikâye mi? 2009.10.28 15243
21 İnternette şöyle bir rivayet dolaşıyor: “Bir zaman gelecek. Benden bir hadis söylenince 'Resulullah böyle söylemez, hadisi bırak, Kur’an’a bak.' diyerek beni yalanlayanlar çıkacak.” Bu hadis sahih midir? 2012.02.07 10925
22 Mevzû (uydurma) hadis sahasında yazılan eserler hakkında bilgi verebilir misiniz? 2013.03.15 14163
23 Cennet anaların ayakları altındadır hadisi uydurma bir hadis midir? 2009.11.03 20713
24 Fıkıh kitaplarında geçen bir hadiste şöyle buyrulmuştur: “Öğle namazının farzından önce dört rekât sünneti terk eden kimse şefaatime nail olmaz” (Bkz: İbn Abidin, 2/14). Bu hadis sahih midir? 2012.03.05 14896
25 Hadis uydurma sebepleri hakkında bilgi verebilir misiniz? İnsanlar hangi amaçlarla hadis uydurma ihtiyacı hissetmişlerdir? 2013.03.13 6283
26 "Beni annesinden, babasından, kardeşlerinden ve bütün insanlıktan daha fazla sevmeyen kişi gerçek mümin değildir." Şeklinde bir hadis var. Bu hadis sahih midir? Nasıl anlamamız gerekir? 2010.03.25 18344
27 “Bu ümmetin ömrü bin seneyi geçecek; fakat bin beş yüz seneyi aşmayacaktır.” şeklinde bir hadis var mıdır? 2012.03.07 12356
28 “Ben güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim” hadisi sahih midir? Kur’an’da bir karşılığı var mıdır? 2013.04.15 22297
29 Bazı hadislerde “sizin en hayırlınız Kur’an’ı öğrenen ve öğretendir”, “sizin en hayırlınız güzel ahlaklı olandır” v.b.ifadeler var. Peki, bu durumda en hayırlı olan kimdir? 2010.04.06 11683
30 “Bir saat tefekkür bir sene nafile ibadetten daha hayırlıdır.” şeklinde bir hadis-i şerif var mıdır? Varsa sahih midir? 2012.03.30 8915
31 Bir hoca televizyonda şöyle bir hadis olduğunu söyledi: “Bir mezarlıktan geçerken 11 defa İhlâs okursanız o mezarlıkta yatanların sayısı adedince günahlarınız affedilir.” Gerçekten de böyle bir hadis var mıdır? 2013.06.05 18286
32 Bazı insanlar her yüzyıla bir âlimin geldiğini ve dini konularda insanlara yardım ettiklerini söylüyor. Bu gerçek midir? Eğer gerçekse bunu biz nasıl bilebiliriz daha doğrusu kimin âlim olduğunu kimin sahtekâr olduğunu nasıl anlayabiliriz. Ve eğer doğruysa bunun kaynağı ne yani biz nerden biliyoruz her yüzyıla bir âlimin geldiğini? 2010.05.20 15378
33 Hocam İmam Nesâî güvenilir bir hadis âlimi midir? 2012.05.10 5724
34 Kurbanla ilgili olarak vaaz ve hutbelerde sıkça duyduğumuz “İmkânı olup da kurban kesmeyen bizim mescidimize yaklaşmasın” hadisi sahih midir? 2013.10.12 12316
35 Resulullah Efendimiz Allah’tan sabır isteyen birine buyurdu ki: "Allah’'tan bela mı istiyorsun? Önce afiyet iste." Bu hadisin sahih olup olmadığını sormak istiyorum. Sahih ise nasıl anlamamız gerekmektedir? 2010.06.28 28850
36 “Cenab-ı Hak sevdiği yöneticilerin yanına açık sözlü danışmanlar nasip eder, sevmediklerine de dalkavuklar musallat eder.” şeklinde dolaşan ve birçok insanın hadis-i şerif diye bildiği bu metin, hadis midir? Bu konuda bilgi verebilir misiniz? 2012.06.06 14821
37 Cevşen olarak bilinen dua metni, hadis ilmi açısından nasıl değerlendirilmektedir? 2013.12.13 15772
38 "Namaz mü'minin miracıdır" sözü hadis midir? Hadisse sahih midir? 2010.07.10 21891
39 “İki günü eşit olan ziyandadır” sözü hadis midir? Hadisse sahih midir? 2012.05.02 30479
40 Baston taşımanın sünnet olduğunu söyleyenler var. Peygamberimiz bunu emretmiş midir? Gerçekten baston taşımak sünnet midir? Buna dair hadisler var mıdır? 2014.01.10 12663
41 Başörtüsü ve Örtünme adlı araştırma yazınızda, Peygamber sallallahu aleyhi ve sellemin: "Allah, hayız gören bir kadının namazını ancak başörtüsü ile kabul eder" (Ebû Dâvûd, Salât, 85, hadis no: 641) hadisini aktarmışsınız. Bu hadisin sıhhat derecesi nedir? Hadis sahih ise buradan adetli kadınların namaz kılabileceği sonucu çıkmaz mı? 2009.12.26 8750
42 Aşağıdaki hadis sahih midir? Resulullah efendimiz, Hazret-i Fatıma’yı Hazret-i Ali’ye tezvic ettiklerinde buyurdu ki: “Ya Ali! Gelini kendi evine götürdüğün zaman, çorabını ayağından çıkar. Ayağını yıka. O suyu evin bütün köşelerine saç. Böyle yapınca, Allah Teâlâ senin evinden yetmiş türlü fakirliği dışarı çıkarır. Yetmiş türlü bereketi evine dâhil eder. Yetmiş rahmeti sana nazil kılar. O gelin ile ve onun bereketi evin köşelerine erişir. O gelin, delilikten ve diğer hastalıklardan emin olur.” 2010.09.20 53474
43 Aclûnî’nin Keşfü’l-Hafâ isimli eseri güvenilir bir kaynak mıdır? 2012.05.09 9908
44 "Kur'an hadisler olmadan anlaşılmaz" diyen bir hoca misal olarak şöyle diyor: "Kur'an'da Allah evlenilmesi yasak olan kadınları teker teker saymış ve bunun dışındakilerin helal olduğunu belirtmiştir. Ama bunun dışında kalanlardan olan babaanneyle evlenmek helal mi oluyor şimdi? Demek ki Kur'an hadisler olmadan doğru anlaşılamaz." Bu görüşe katılıyor musunuz veya doğrusu nedir bu olayın? 2014.11.26 22216
45 Zamanın imamına biat etmeden ölenlerin cahiliye ölümü ile öleceklerine dair bir hadis var mıdır? 2010.03.03 9900
46 “Küçük cihattan büyük cihada döndük. Büyük cihad, nefisle mücadeledir” diye bir hadis var mı? Bu, uydurma mı, gerçek mi? 2010.10.27 17997
47 Dârülharpta faizin alınacağını belirten bir hadis olduğunu duydum. Böyle bir hadis var mıdır? Varsa sahih midir? 2012.05.11 8602
48 Sünen-i Tirmizi’nin Zühd bahsindeki 2341 numaralı hadisi aktarıyorum: Osman b. Afvan (ra)’dan rivavete göre Rasulullah (s.a.v) şöyle buyurmuştur: “Adem oğlunun şunlardan başka şeylerde hakkı yoktur: Oturacağı bir ev, vücudunu örtecek bir elbise, ekmek ve su.” Tirmizi'nin notu “hasen sahih” şeklinde. Bu hadisi nasıl anlamalıyız? Kelimeleri lafzıyla mı anlamalı, yoksa Efendimizin mümkün olduğu kadar az mal ile yetinmeye yönelik mecaz içerikli bir ifadede bulunduğunu mu düşünmeliyiz? 2011.01.22 3680
49 Ölülerin arkasından Kur’an okunmaz. Zira ölü olan kişiye bir faydası yoktur dedik. Peki, “Ölülerinizin arkasından Yasin suresini okuyun.” hadisi bunun tersi yönünde delil olamaz mı? Yani Yasin suresini okumalı mıyız? Bu hadisi ne yapacağız? 2012.05.14 38815
50 Nesai’de geçen bir hadiste Peygamberimizin “en iyi Müslüman, hanımına en iyi davranandır. İçinizde, hanımına en iyi davranan benim.” Buyurduğu rivayet edilmiştir. Bu hadiste efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem hanımına en iyi davrananın kendisi olduğunu mu anlatmak istemiş yoksa genelleme mi yapmak istemiş? Hadisi açıklar mısınız? 2010.02.12 6431
51 Buhari’nin kendi yazması olan (müellif nüshası) var mı, kayıp mı, bilinmiyor mu? Duyduğumuz kadarıyla müellif nüshasının bulunmadığı ve eldeki nüshaların talebelerinin kendisinden istinsah ettikleri, yazdıkları örnekler olduğudur. Acaba yanlış mı biliyoruz, açıklık getirebilirseniz memnun kalırız. Yine Buhari ile ilgili olarak aile hayatına dair hiç bir bilgiye rastlanmıyor. Evlendi mi, çocukları var mı? Evlenip evlenmemesi kendisi ile ilgili lehte veya aleyhte bir hüküm çıkarmaya gerekçe edilemez, sadece öğrenmek istedik. 2011.02.10 8822
52 “Recep Ayı Hakkında Uydurulmuş Hadisler” başlıklı inceleme yazınızda, “Recep Allah’ın, Şa’ban benim, Ramazan ise ümmetimin ayıdır.” sözü hakkında İbn Kayyim el-Cevziyye, İmam Suyûtî ve Şevkânî’nin “uydurmadır” dediği belirtiliyor. Benim sormak istediğim, Aclûnî bu hadis için ne söylüyor? Çünkü camilerde bu söz hadis olarak asılıyor ve kaynak olarak da Aclûnî, Keşfu’l-Hafâ diye yazıyor. Cevaplayabilir misiniz? 2012.05.30 13131
53 “İşlerinizde ne yapacağınızı şaşırdığınızda kabirlerdeki ölülerden yardım isteyiniz” şeklinde bir hadis var mıdır? Bu hadis hem ölülerden yardım istemenin hem de rabıtanın meşru olduğuna delil getirilmektedir. 2010.03.10 14289
54 “Bir Müslüman zina ederse imansız olarak zina eder. Yani o esnada imanı kendisinden alınır” mealindeki hadisi İmam-ı Azam Ebu Hanife “Kur’an’a aykırı” diyerek kabul etmiyormuş. Doğru mudur? 2011.03.05 37201
55 "Âlimin uykusu, cahilin ibadetinden hayırlıdır" diye bir hadis var mıdır? Varsa sahih midir? 2012.07.11 15272
56 "Kıyamet günü Cennet'e ilk giren ben olacağım" hadisinin sıhhat derecesi nedir? 2014.08.01 21836
57 “Yere ve göğe sığmam, fakat mü'min kulumun kalbine sığarım.” Bu hadis yıllardır bizlere öğretiliyor. İlk bakışta insanı sevindiren ve duygulandıran bir şey olduğu zannediliyor. Acaba bu gerçekten hadis mi? 2011.06.15 14533
58 “Her kim şarkıcı bir kadının yanında oturur ve ondan şarkı türkü dinlerse kıyamet gününde kulağına eritilmiş bakır dökülecektir.” diye bir hadis var mı? Varsa sahih mi? 2012.11.19 13102
59 Bir yazıda Hz. Ebu Bekir zamanında sadece 500 hadis bulunduğunu, dolayısıyla bu sayıdan fazla olan hadislerin uydurma olduğunu okudum. Buna göre bu 500 hadis hangileridir? Bununla ilgili herhangi bir çalışma yapılmış mıdır? 2009.12.24 59277
60 Birisi, Peygamber Efendimize “Ben seni seviyorum” deyince “Fakirlik için bir elbise hazırla” buyurdu. Bir başkası gelip Peygamber Efendimize “Ben Allah Teâlâ’yı seviyorum” deyince “Bela için elbise hazırla” buyurmuş. Böyle bir hadis var mıdır? 2011.09.06 17379
61 “Ümmetimin bozulduğu bir sırada kim sünnetime sarılırsa ona yüz şehit sevabı vardır” şeklindeki hadis sahih midir? 2012.11.22 14020
62 Hz. Muhammed’in babasının, dedesi tarafından bir rüya üzerine kurban edilmek istendiği üzerine bir hikâye okudum. Peygamberin Hz. İsmail’i de kastederek “Ben iki kurbanlığın oğluyum” dediği doğru mudur? 2009.12.05 5432
63 “Vatan sevgisi imandandır” sözü hadis midir? Hadis ise sahih midir? 2013.09.17 59335
64 Hz. Peygamber’den, “Ben Arap’ım, cennetin dili de Arapça’dır” diye hadis duydum. Bu rivayet sahih midir? 2012.12.03 22078