İslam Hukukuna göre borcunu ödeyemeyenlere hapis cezası mı vardır?
Süleymaniye Vakfı > Cezalar > İş Hayatı > Yazılı Fetvalar Tarih: 11 Mayıs 2010  
Soru: İslam Hukukuna göre borcunu ödeyememenin cezası hapis midir?
Cevap: 

Ödeme gücü olmadığı için borcunu ödeyemeyenlere bir ceza verilemeyeceği konusunda ittifak vardır. Çünkü ilgili ayet çok açıktır. Allah Teâlâ şöyle buyurur:

“Eğer borçlu darlık içinde ise genişliğe çıkıncaya kadar beklemelidir. Borcu bağışlamanız hakkınızda daha hayırlıdır. Bunu bir bilseydiniz.” (Bakara, 2/280)

Ödeme gücü olduğu halde borcunu geciktirenlerin hapsedilmesini Ebû Hanîfe kabul etmiştir. Ancak o bunu, ödemeyi geciktirmenin cezası değil, borçluyu ödemeye zorlamanın ve haksızlığı önlemenin bir yolu olarak görmüştür. Zira Ebû Hanîfe, borçlunun mallarının haczedilip satılmasını kabul etmez. Ona göre, “Borçlunun malı varsa, hâkim o mal üzerinde tasarrufta bulunamaz. Borçluyu süresiz olarak hapseder ki, malını satsın ve borcunu ödesin. Bunu, alacaklılar haklarını alsınlar ve zulüm önlensin diye yapar.” (Ali b. Ebîbekr el-Merğinânî, el-Hidâye Şerhu Bidâyeti’l-Mübtedî, İstanbul, 1985, Kitâbu’l-Hacr, Babu’l-Hacr bi Sebebi’d-Deyn, c: 3, s: 285)

Borçlu, borcu ödeyince hapisten çıkacağına göre bunun, borcu geç ödemenin cezası olmadığı açıktır. Hapse atılmadan borcunu ödeyen hapse girmez.

Hapis cezasını gerekli gören başka mezhep yoktur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Kategorideki Diğer Fetvalar:
Sıra     Fetvaya ait soru Tarih    Okunma    
1 Ticari hayatımızda kazancımızın helal olması için özellikle nelere dikkat etmemiz gerekmektedir? Kısaca izah eder misiniz? 2009.08.17 2633
2 Vergi iadesi için parayla fiş alınır mı? 2009.08.17 955
3 Ben özel bir şirkette çalışıyorum fakat müşterilere fatura kesmiyoruz. Benim bir işçi olarak ne kadar sorumluluğum var? Ben de azap çeker miyim? 2009.08.17 2274
4 Ben bayan çanta mağazasında çalışıyorum. Sürekli turistlerle ticaret yapıyoruz onlarla helalleşmek uygun mudur? Bir kaç sent ben alacaklı oluyorum bazen de onlar. Normalde bir şey yok ama dinimize göre nasıl yapmak zorundayım? 2009.08.17 1029
5 Emekliliği geçtiği halde ve ihtiyacı da olmadığı halde çalışmaya devam eden kişinin aldığı maaş haram olur mu? 2009.08.17 1663
6 Doktorların hastalarına tedavi uygulayıp da tedavileri sonuç vermeyen hastalardan para almaları caiz midir? Bu para onlara helal olur mu? 2009.08.17 779
7 Bir işte komisyon parası alınıyor fakat iki taraf da bunu biliyor. Bu para helal mi yoksa haram mı? 2009.08.17 3667
8 Kahvehane çalıştırmanın dinimizce bir günahı var mıdır? Yani kazanç helal midir? 2009.08.17 2308
9 Çin’de üretilen malı Malezya’ya götürüp, menşeini değiştirip Türkiye’ye getirmek günah mıdır, haram mıdır? Mahmutpaşa’da birçok çamaşır Çin malı. Biz yerli üreticiler fiyattan dolayı mağdur oluyoruz. Biz de onlar gibi yapsak günaha girer miyiz? 2009.08.17 1187
10 Bir Müslüman internet cafe işletebilir mi? 2009.08.17 2316
11 Bir kişi borçlu olduğu için hem sigortasız bir işte çalışıp hem de işsizlik maaşı alsa bu ödenek haram olur mu? 2009.08.17 1834
12 Ben akvaryum balığı beslemeyi ve üretimiyle ilgilenmeyi çok seviyorum. Bunun ticaretini yapmanın dinimizdeki yeri nedir? Caiz midir, değil midir? 2009.08.17 2052
13 Bazı internet siteleri ücretli dil dersi veriyor. Üyeler dersi izleyebiliyor. Ama bilgisayarlarına indiremiyor. Bilgisayara indirilemediği için bu alışverişin İslam'a uymadığını söyleyenler var. Bu tür eğitim siteleri caiz midir? 2009.08.17 686
14 Ben psikolojik danışmanlık yapmaktayım. Yetişkin bir bayanla psikolojik danışma yapmam caiz midir? (Psikolojik danışma: Baş başa kalmak suretiyle uygulanan sözel yolla yapılan ruhsal danışma diyebiliriz) 2009.08.17 1470
15 Ben tesettürlü bir bayanım. Kuaförlük yapmak istiyorum. Fakat ağda, epilasyon yapma durumları da var. Dinimizce bir sakıncası var mıdır? 2009.08.17 3413
16 Ben otomobil bayiliği almayı düşünüyorum. Satacağım araçların birçoğunu insanlar bankalardan kredi kullanarak alacaklardır. Şu an tüm dünyada olduğu gibi yani. Satıcı olarak benim bu konuda dinen bir yükümlülüğüm olur mu? 2009.08.17 1728
17 Bir inşaat firmasına kanunlara ve insani değerlere aykırı olmayan bir işi ile ilgili olarak belediyede çözülemeyen bir sorunu ile ilgili destek verdik ve sorun çözüldü. Yardımcı olduğumuz firma bize teşekkür amaçlı bir şeyler vermek istiyor (para, ev v.s). Bu durum rüşvet olur mu? 2009.08.17 936
18 Sigara fabrikasında çalışmak günah mıdır? 2009.08.17 1592
19 Ben düğün salonu işletiyorum. Salonumuzda ikram edilen şey pasta ve meşrubattır. Düğünlerimizde kadın erkek aynı yerde dans ediyor. İşletmeci olarak benim gelirim helal mi haram mı? 2009.08.17 2101
20 Ben tıp doktoru olarak çalışmaktayım. Özel hastanelerde para karşılığında nöbet tutmaktayım. Tutmuş olduğumuz bu nöbet gayrı resmi olup başka bir hekimin kaşe yetkisini kullanıyoruz ve yapılan işlerden o hekimi bilgilendiriyoruz. Tutmuş olduğumuz bu nöbet karşılığı almış olduğumuz paranın helal olduğu hususunda şüphelerim mevcut. Bu konuda beni aydınlatırsanız sevinirim. 2009.08.15 1215
21 Ben yurt dışına işçi olarak kaçak yollardan gittim ve tekrar gitmek istiyorum. Daha önce orada uzun yıllar çalıştım. Para kazandım bu para helal midir haram mıdır? 2009.08.15 1447
22 Sermayemiz kısıtlı, dış ülkeden mal getirmek istiyoruz fakat işin dini boyutunda şüphedeyiz. Banka bize para vermeyecek ve bizim yerimize satıcıya ödeyecek ve bir nevi bize kefil olmuş olacak. Yani bize sermaye vermiş olacak. Biz bu malı getirip satacağız ve banka geri ödemede bizden 800 TL kâr alacak. Bununla ilgili bilgi verir misiniz? 2010.04.10 989
23 Ben yakın zamanlarda bir mankenlik teklifi aldım. Gitmeyi çok istiyorum ancak aile içinde tartışmalar çıkıyor; günah mı değil mi diye. Ben eğer gidersem oradan kazandığım para helal midir? 2009.12.29 1931
24 Biz tamamen faizsiz bankacılık kullanan bir firmayız. Ancak son zamanlarda faiz bankacılığı yapan bankalar faizsiz bankacılık ürünleri diye; yine kendi bünyelerinde, Hollanda gibi ülkelerde açtıkları bankaları ile tekliflerde bulunmaktadırlar. Verilen teklifler cazip tekliflerdir. Bunlarla çalışmak caiz midir? 2009.12.21 3069
25 Yaptığımız dünyevi işlerde en üst seviyede olma çabası göstermeli miyiz? Mesela mesleğimiz doktorluksa dünya çapında en iyi doktor olmaya mı çalışmalıyız? Bu çabanın Allah katında bir değeri var mı? 2010.01.04 1202
26 İşten atılanların İslam şeriatına göre tazminat alma hakları var mıdır? 2010.03.08 2099
27 Ticaretle uğraşıyorum. Vadeli mal alım satım yapıyorum. Bir arkadaşım yine ticaretle kazancını sağlıyor, onun sektörü farklı benim sektörüm farklı. Benim sektörümde uzun vadede mal alabiliyorum, o ise alamıyor. Nakitte sıkışmıştı, bana geldi, nakit ihtiyacının olduğunu söyledi. Benim de nakdim olmadığından ona “eğer istersen sana vadeli mal alalım, ben çekini ciro eder, aldığımız malı nakite satarız, biraz kaybın olur, o şekilde nakit ihtiyacını karşılarız” dedim. Kabul etti ve 2 veya 3 sefer aynı şeyi yaptık, hiç bir kâr almadım. Daha sonraları sıklaştı. Ben de her attığım kaşeden dolayı riske girdiğim için içinden kâr almaya başladım. Acaba bu tefecilik mi oluyor? 2010.03.20 926
28 Devletin gelirleri içinde içki, faiz gelirleri de var. Dolayısıyla devletin çalışanlarının, memurlarının aldıkları maaş haram olur mu? 2010.04.20 3098
29 Hocam Mc Donalds’da çalışmak günah mıdır? Biliyorsunuz Mc Donalds Yahudilerin ve onlar da Müslümanlara zulmediyorlar. Oradan kazandığımız para helal olur mu? 2010.05.10 2788
30 İslam Hukukuna göre borcunu ödeyememenin cezası hapis midir? 2010.05.11 1270
31 Şirketimiz dış ticaretle iştigal ediyor, kurulduğu günden bugüne kadar kendi öz sermayesi ile ticaretine devam etmiştir. Sürekli çalıştığımız müşterilerimiz bizden çek ile mal almaktadırlar. Fakat gelinen noktada çekleri vadesinden önce katılım bankaları teminat alarak karşılığında teminat mektubu veya malı almamızı sağlayacak murabaha yapamamaktadırlar. Sebep olarak da çekin en fazla %20’lik kısmını teminat sayabildiklerini söylemektedirler. Dolayısıyla vadesinin gelmesini beklemek zorundayız ve bu durum bizim müşterimizin başkasına gitmesini sağlamaktadır. Factoring şirketi ise aynı çeki veya alacağımızı temlik etmemizi ve temliği teminat alarak bize mal almamız için komisyon oranını düşerek finans sağlamak istiyor. Bunu yaparken de mal sattığımız şirket eğer batar ve ödeyemez durumda kalırsa alacağımızı temlik aldığı için riski de kendi üstüne almış olacağını yani bizim bu işten zararlı çıkmayacağımızı ifade ediyor. Factoring ile bu şekilde çalışmamız caiz midir? Değilse ne şekilde bir anlaşma sağlamalıyız? 2010.06.09 1683
32 Muhasebecilik okuyorum. Ama muhasebeciler genelde vergi kaçırıyor. Bu durumda benim muhasebeci olmam caiz midir? 2010.07.30 1812
33 Önemli bir rahatsızlığım olmamasına karşın fizik tedavi uzmanına kaplıca tedavisi yazdırdım. Bu durumda devlet, masrafın bir bölümünü karşılıyor. Ben zaten tedavi için giden akrabalarımla tatil yapmak için gidecektim. Doktor da muayene dahi etmiyor bu istekle gelen hastalarını, isteyene yazıyor. Bu durumda devletten alınan para haram mıdır? Bu, bir vebalse doktorun mu, hastanın mı, yoksa her ikisinin mi vebalidir? 2010.09.29 963
34 Ticaretle uğraşan birine bir miktar para verdim. Karşılığında ayda belli miktar para veriyor. İstediğim zaman verdiğim parayı geri alabileceğim. Bu faiz midir? 2010.11.26 1433
35 Ben sarrafım. Altın alıp altın satıyorum. Bazen altını daha kasamdan çıkarmadan bozuyorum. Parasını kişilere veriyorum. Bu yaptığım iş caiz mi? 2010.12.17 2653
36 Kadının koku sürüp dışarıda dolaşması yasak. Peki, kadınlara bu parfümleri satan parfüm satıcısının bunda bir vebali yok mudur? Bayanların koku ve parfümleri kendi istekleriyle tahrik unsuru haline getirmeleri, o kasıtla kullanmaları parfüm satıcısını da sorumlu yapar mı? 2011.01.24 1478
37 Bir arkadaşım aile efradıyla birlikte kârlı bir işe girdi. 50 bin lira gibi ekstra bir paraya ihtiyaçları var. Bankayı devreye sokmak istemiyorlar. Bana şöyle teklifte bulundular: “Geçici olarak (6 ay) seni kâr ortağı yapalım. Aylık yapacağımız kârın yüzde yedisini de sana verelim.” Fakat yaptıkları işin hiç bir aşamasında ben olmayacağım. Bundan dolayı ben verdiğim para kadar teminat vermelerini istedim. Ben diyorum ki “bu işte ben ortak değilim, siz sadece geçici olarak bana kâr ortaklığı teklif ediyorsunuz. Bu ortaklık ölmez kâr ortaklığı şeklinde olsun. Bunun için de sizden vermiş olduğum para kadar teminat alıyorum.” Arkadaşımız da diyor ki “ölmez kâr ortaklığı faize girer. Aldığın kâr kadar da zarara da ortak olursan bu ticaret helal bir ticaret olur.” Siz bu konuda nasıl bir fetva verirsiniz? 2011.01.14 719
38 Ticarette yüzde yüz kâr elde etmek helal midir? Bunu yasaklayan herhangi bir delil var mıdır? 2011.02.01 2824
39 Devletin verdiği teşvik kredilerini almak caiz midir? 2011.02.09 2135
40 İnşaat başlamadan daireleri satmak, satın almak caiz midir? Henüz daha temelini bile görmediğimiz bir binadan daire alıyoruz. Ortada olmayan bir şeyi almak caiz oluyor mu? 2011.02.11 1522
41 Ticarette bayilik alarak rekabetin engellenmesi caiz mi? 2011.02.14 504
42 Benim bir miktar birikmiş param vardı. Bankalara faiz olur diye yatırmadım. Ben memur olduğum için ticarette kullanamıyorum. Ancak benim tanıdığım bir esnafa durumu açıkladım. Kendisi bu parayı ticarette kullanabileceğini ve bana da kâr payı olarak vereceğini söyledi. Nasıl diye sorduğumda şöyle cevap verdi: “Ben bir malı peşin alacak olursam 100 liralık bir malı 50-60 liraya alıyorum. Ve malı alırken kâr etmiş oluyorum. Senin paranı bu şekilde mal alımında kullanırım. Sana da kazandığım paradan kar payı veririm.” Böyle diyerek bir sözleşme metni hazırladı ve karşılığında bana bir senet verdi. Her ay belli miktarda kâr payı diye veriyor. Bu yaptığımız işlem doğru mudur? 2011.05.05 1123
43 Devletten ya da firmalardan mal alırken ya da ihaleye girerken zorunlu olarak teminat mektubu alınıyor. Bunun için de banka her ay belli bir oranda para talep ediyor. Teminat mektubu almak caiz midir? 2011.06.08 767
44 Kredi kartı ile taksitli altın satın almak caiz mi? 2011.07.09 4874
45 Çalıştığım firmada din konusunda konuşulan konular oluyordu. Malum müşteriler bilmeden yanlış bir konuda söylem yapıyorlar. Firma sahipleri de destekler konuda sözler söylüyorlar. Asıl konu yanlış bildiklerini onlara söylememden dolayı bana “'bak, bu dükkânda din konusunda konuşmayacaksın. Millet senden dolayı bize tepki koyar ve gelmezler.” diyorlar. Aşağı yukarı durum böyle. Benim bu konuda susmam mı gerekir? Bu konuda kendimi rahatsız hissediyorum. Bu engellemeye karşı tavrım ne olmalıdır? 2011.07.28 2146
46 Ben, işçi çalıştıranların yükümlülüklerinin neler olduğunu öğrenmek istiyorum. Mesela işçinin sigortasını az ödemek, maaşını bordroda tam göstermemek vs. gibi konularda İslam’ın hükmü nedir? Bu konu hutbelerde, vaazlarda, sohbetlerde neden işlenmiyor? İslam’ın sosyal tarafı niye anlatılmıyor? 2011.09.13 817
47 Mesleğim, mesela masörlük gibi, bir başkasına dokunmayı gerektiriyorsa bu, günah mıdır? Bazen işim gereği kadınlara da dokunmak zorunda kalıyorum. Bu konudaki hüküm nedir? 2011.09.19 2854
48 Tanıdığım kuyumcu bir arkadaş “Paran ve altının varsa getir işleteyim, sana kazancımdan şu kadar para veya şu kadar gram altın vereyim.” dedi. Ben de 5.000 TL verdim. Kendisi aylık 200 TL vereceğini, 110 gr. altınıma ise 3 ay sonra 121 gr. altın vereceğini söyledi. Ne kadar vermesi konusunda ben pazarlık etmedim. Kendisinin de kazanacağını söyledi, ben de kabul ettim. Ve 5.000 TL para ile 110 gr. altın bileziği verdim; ama eve gelince huzursuz oldum. Acaba faize mi bulaştım? 2011.09.22 1114
49 Emlakçılık yapmak haram mıdır? 2011.10.06 1721
50 Yatsı namazından sabah güneş doğuncaya kadar olan zaman zarfında yani yatma ve istirahat zamanı olarak bilinen zamanda çalışmak, mesai yapmak haram mıdır, mekruh mudur? 2011.10.19 1117
51 Ben tıp doktoruyum. Hastanemizde olmayan hizmetler için (örneğin MR çekilmesi, taş kırılması vs.) hastaya şu izahatı yapıyoruz: “Devlet imkânı ile şu hastanede ücretsiz yaptırabilirsiniz, özel olarak yapmak isterseniz şu merkeze başvurabilirsiniz.” diyoruz. Malum, devlette hastalar aylarca sıra beklemek zorunda kalıyor. Hasta, bu özel merkezden birine başvurduğunda arada anlaşma olmamasına rağmen özel kurum, hekime hasta başına ödeme yapıyor. Amaç, hekimin yeni hastalar yollaması… Bu durumda hekimin bu parayı alması caiz midir? 2011.11.23 649
52 Ben pazarcılık yapıyorum. Çorap satıyorum. Bazı çoraplar ayağı sıkıyor, bazısı sıkmıyor. Müşteriye sattığım çorap olsun, diğer ürünler olsun özelliklerini satarken söylemeli miyim? Her müşteriye almış olduğu ürünün özelliğini söylemem mümkün değil. Bazen oluyor ki iş yoğunluğundan müşteriyle ilgilenemiyorum bile. Nerede kaldı ki özelliklerini sayayım! 2012.01.04 575
53 Bir kişi kendi isteği ile işten ayrılıyor. Ancak çalıştığı kuruma işten çıkartılmış gibi yani işsizlik maaşı alabilecek şekilde form düzenletiyor. Bu caiz midir? 2011.12.21 834
54 Bizim iş yerimizde yılbaşında erzak dağıtılıyor. Alınmasının hükmü nedir? 2011.12.30 1212
55 Hocam ben bir otomobil bayiinde çalışıyorum. Müşterilerimiz otomobil alırken bankalardan veya finans kurumlarından kredi kullanıyorlar. Biz de çoğu zaman müşterilerin kendi isteği ile onları bankaya veya finans kurumuna yönlendiriyoruz, yani krediye aracılık yapıyoruz. Biz de günaha girer miyiz? Ayrıca bankalar şirkete komisyon veriyor, şirket de bize bu komisyondan prim veriyor. Bu para caiz mi? 2012.01.02 1047
56 Biz esnafız. Açık hesap malzeme satışı yapıyoruz. Malzemeyi satarken birim fiyatları fişlere yazıyoruz; ama açık hesap olduğu için borcumuzu bazen 1 yıl tahsil edemediğimiz oluyor. Bu süre zarfında bazen malzemeye zam geliyor ve alış fiyatımız müşteriye yazmış olduğumuz fiyatı geçiyor. Bu durumda geriye dönük fişlerin fiyatını müşteriyle konuşarak değiştirmek caiz olur mu? 2012.02.10 323