Borcun erken ödenmesi durumunda yapılan iskonto faiz midir?
Süleymaniye Vakfı > Borçlar > Yazılı Fetvalar Tarih: 02 Mayıs 2014  
Soru: Borcun erken ödenmesi durumunda yapılan iskonto fâiz midir? Açıklayabilir misiniz?
Cevap: 

Fakihlerin çoğu, erken ödemeye karşılık yapılan indirimi, borcu geciktirmeye karşılık yapılan ilâveye benzeterek borcun indirimini faiz saymışlardır. Böyle bir benzerlik faiz ile alım satım arasında da kurulabilmektedir. Bu tür konularda esas olan benzerlikler değil, farklılıktır.

Abdulaziz Bayındır’ın Ticâret ve Fâiz kitabının ilgili bölümü şöyledir:

“… İbn Kayyım el-Cevziyye iskontoyu caiz görür. Ona göre, “Borcu erken ödemeye karşılık yapılan indirim faizin tam zıddıdır. Çünkü faiz, vadeyi uzatmaya karşılık borcu artırmaktır ama bu, vadeyi kısaltmaya karşılık borcu azaltmaktır. İki taraf da bundan yararlanır.  Haram sayanlar, faize kıyaslamışlardır ama “Ya vadesinde öde, ya da borcu artır” sözü ile “Borcunu erken öde, bir yüzlük bağışlayayım” sözü arasındaki açık fark görmezlikten gelinemez. Biri nerede diğeri nerede? Bunu yasaklayan ne bir nas, ne  bir icma ne de sahih bir kıyas vardır.

İbn Kayyım bunun, İbn Abbas’ın görüşü olduğunu, Ahmed b. Hanbel’den yapılan iki rivayetten  birinin böyle olduğunu, bunu ondan İbn Ebî Musa ve bir başka kişinin rivayet ettiğini ve hocası İbn Teymiyye’nin de bu görüşü tercih ettiğini bildirmektedir. (İbn Kayyım el-Cevziyye, İ’lâmu’l-Muvakkıîn, c: 3, s. 371).

İbn Kayyım’ın dediği doğrudur. Bu tür iskontoyu yasaklayan ne ayet ne de hadis vardır. Ayet ve hadislerdeki riba, borca yapılan ilavedir. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

“İnsanların malları içinde artsın diye faize verdiğiniz şey (borç) Allah’ın yanında artmaz.” (Rum, 30/39)

“Müminler” Allah’tan korkun, faizden geriye ne kalmışsa  bırakın. Eğer inanan kişilerseniz (böyle yaparsınız.)” (Bakara, 2/278)

Allah’ın elçisi şöyle buyurmuştur:

“…Kim artırır veya fazlasını isterse faize girmiş olur.” (Müslim, Müsâkat, 82/1584)

Bu tür konularda esas olan benzerlik değil, farklılıktır. Kadınla erkek de birbirine benzer; ama birine kadın, diğerine erkek denmesi oradaki farklılıktan dolayıdır. Burada da farklılık vardır; faiz  borca ilâve, iskonto ise indirimdir. İndirime faiz denmeyeceği için iskontoyu faiz kapsamına almak yanlış olur.”

Ayrıntı için bkz. Abdulaziz Bayındır, Ticaret ve Faiz, Süleymaniye Vakfı Yayınları, İstanbul, 2007, 91 vd.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Kategorideki Diğer Fetvalar:
Sıra     Fetvaya ait soru Tarih    Okunma    
1 Birine Türk parasıyla borç para verip, daha sonra bu borcun karşılığını dolar veya altın cinsinden istememizde dinî açıdan bir sakınca var mıdır? 2009.08.10 15150
2 Enflasyonla ilgili yazılarınızı okudum. Paranın değerinin değişmesiyle ilgili bir şey kafama takıldı. Parayı satın alma gücüyle değerlendiriyoruz. Peki, altın mal olarak mı görülüyor? Altın da yükselip düşüyor para gibi. Mesela, benim yakınım yıllar önce altın olarak borç almış, şimdi ise altın çok yükseldi. Nasıl ödeme yapması gerekir? Benim şahsi düşüncem yine alım gücüyle ilgili olması. Ama sizin yazılarınızda altın da mal sayılıyor. Altına göre para kıyaslanıyor. Bu altın borcu aynen gramıyla mı ödenmelidir? Peki, elde altın yoksa o zaman yıllar önce 3 milyar olan altını şimdi 15.000 liraya alıp mı ödeme yapacak? Burada bir haksızlık var. Öyleyse altın da paradır. Bir açıklama yapar mısınız? 2012.03.27 5852
3 Ben ticaretle uğraşıyorum. Birçok müşterim vadesinde borcunu ödemiyor. Bu durumda ne yapmalı, vade farkı veya gecikme cezası nasıl olmalıdır? Ödeme günündeki malın fiyatı mı esas alınmalıdır? 2013.04.24 5283
4 Bir kişiden borç aldığımızda daha sonra borcumuzu öderken kendi isteğimizle bir miktar fazla verirsek bunda sakınca var mıdır? 2014.04.30 6828
5 Borcun erken ödenmesi durumunda yapılan iskonto fâiz midir? Açıklayabilir misiniz? 2014.05.02 6938
6 Birkaç bankaya birden borcum var ve bunları ödeyemiyorum. Bu borçtan kurtulmak için son kez başka bir bankadan kredi alıp diğer bankalardaki borçlarımı kapatsam ve sadece son borcuma odaklansam daha kolay olacak. Bu amaçla gidip kredi almam caiz olur mu? 2015.09.29 8651
7 Bir insan varlıklı birine borçlu. Bu kişinin oturduğu evinden başka bir şeyi de kalmamış. Bu durumda alacaklı olan kişinin borçlunun evini sattırması bir zulüm olur mu? Alacaklı bundan dolayı Allah katında hesaba çekilir mi? 2016.06.15 1560
8 Benim bir katılım bankasında bir miktar param var. Her ay bana kâr payı veriyor. Arkadaşım ev alacak, bana “bankadaki parayı ver, ben sana onların verdiği kâr payını vereyim” diyor. Bu, faize girer mi? 2010.12.24 14406
9 Bir tanıdığıma belirli miktarda borç verdim. Üzerinden bayağı zaman geçti, hala vermedi. Bu borcu para olarak verdim, para olarak almam gerekiyor. Ama borç verdiğimde altın 50 TL idi, şu sıralar 100 TL ve hala da yükseliyor. Ben fazlasında değilim; ama içim de rahatsız. Bu arkadaş bana borcunu nasıl vermeli? 2012.01.19 5135
10 Eşim inşaat mühendisi idi. Bir trafik kazası sonucunda hayatını kaybetti. Dolayısıyla yarım kalan projeleri var. Bazı müşterilerinden proje bedelini almış, teslim edemedi. Bazı müşterilerine de teslim etmişti fakat ücretini alamadı. Eşimin biz evlenmeden öncesinden de bir takım borçları varmış, ben vefatından sonra öğrendim. Birinci sorum: Vefatından dolayı eşimin üzerinde kul hakkı kalır mı? İkinci sorum: Eşimin babasının mal varlığı olmasına karşın redd-i miras yapacaklarını öğrendim. Dinen bu durumda onlar borcu ödemekten kurtulabilirler mi? Böyle bir hakları var mı? Üçüncü sorum: Ben eşimin sağlığında bütün altınlarımı eşime vermiştim. Dolayısıyla benim şu anda eşimin üzerinde kul hakkı kalacaksa yapabileceğim ne var? Ben öğretmenim ve maaşımın yarısını bile ayırsam emekli oluncaya kadar yine eşimin borcunu kapatamayacağım. 2010.05.05 85993
11 Ölmüş kişiye borçlu kalındıysa borçlu olan kişi ne yapmalıdır? 2012.01.16 9020